واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
828
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
پشم شتر سفيد تهيه مىكردند ( ؟ ) . هر قواره از اين پارچه 50 دينار و بيشتر بها داشته . خوارزمشاه در بهار سال 1218 ميلادى / 615 هجرى رسولان مزبور را در ماوراء النهر به حضور پذيرفت « 1 » . رسولان به وى گفتند كه چنگيز خان آوازهء پيروزيها و قدرت او را شنيده و پيشنهاد مىكند كه پيمان صلح در ميان منعقد شود و او را « با گرامىترين پسران خويش برابر مىشمارد » . و مطمئن است كه اخبار فتوحات مغول نيز به گوش خوارزمشاه رسيده و به ويژه از تسخير چين و ثروتهاى بيكران سرزمينهاى تابع مغول اطلاع يافته است . بدين سبب استقرار صلح و روابط بازرگانى مصون از خطرات ميان دو دولت به سود هر دو طرف خواهد بود . مورخ نمىگويد كه محمد خوارزمشاه به هنگام بار عام چه پاسخى به رسولان داده بوده . خوارزمشاه فرمود تا شب بعد محمود خوارزمى را جدا از ديگر رسولان احضار كنند و با وى گفتگوئى داشته بوده . معلوم نيست كه آيا كسان ديگرى نيز در حين اين گفتگو حضور داشتهاند يا نه و نسوى مضمون مذاكرات را از چه كسى دانسته است . خوارزمشاه پيش از هر سخنى به محمود گفت كه او همچون فردى از مردم
--> - كه خاصه به سلطان هديه شود ، آمده است ( بطورى كه پ . پليو خاطر نشان كرده « ترغو » يا « ترقو » را بايد « ترغو » خواند . اين كلمه بمعنى پارچهء ابريشمين سبك وزن است ( رجوع شود به : ( 52 . Pelliot , « Notes sur le « Turketan » , p ) در نسخهء بارتولد ( چاپ انگليسى ) در اينجا چنين يادداشت شده : « torgu 52 Pelliot » - تحريريه ) . ( 1 ) - به گفتهء دوسون رسولان در بخارا به حضور رسيدند ، « Histore des mongols ) ( 210 ، t , I , p و احتمال صحت اين گفته قوى است ، ولى در منابع ما اشارهء صريحى به اين شهر نشده است .